Каласы пад сярпом тваім (Караткевіч)/Кніга 2/Раздзел 4
з цыкла «Каласы пад сярпом тваім. Кніга 2»
Дзяленне пераказу на раздзелы ўмоўнае.
Аўтар успамінаў, як два гады таму пачынаў пісаць кнігу пасля дванаццаці гадоў роздумаў і пошукаў. Ён вывучаў старыя кнігі, успаміны, зброю паўстанцаў і дакументы аб расстрэлах. У забытых сведчаннях мінулага ён бачыў памяць цэлай эпохі.
Познім сакавіцкім вечарам перад яго акном прайшлі людзі са свечкамі, прыкрываючы кволыя агеньчыкі далонямі. Іх агульнае зарыва запомнілася аўтару і дапамагала любіць кнігу нават тады, калі праца давалася цяжка.
Сустрэча ля велікоднай царквы
У велікодную ноч каля царквы ў Мокрай Дуброве сабраўся вялікі натоўп. Алесь Загорскі прыехаў сюды, каб пабачыць Майку Раўбіч. Прабіраючыся да храма, ён з замілаваннем і жалем глядзеў на людзей: яго кранала не столькі набажэнства, колькі сам сход.
У натоўпе Алеся сустрэў Кандрат Кагут і павёў да сваіх малодшых родзічаў.
Сярод Кагутоў Алесь адчуў сябе ў родным коле пасля цяжкіх дзён. Потым прыйшоў яго сябра Мсціслаў Маеўскі. Яны сустрэліся з некаторай няёмкасцю, але далі адзін аднаму зразумець, што хочуць застацца сябрамі.
Калі зазвінеў звон і натоўп рушыў да царквы, Мсціслаў сказаў Алесю, што Майка тут. Ён разумеў, дзеля чаго прыехаў сябра, і абяцаў дапамагчы з прымірэннем. Алесь адчуў, што больш за ўсё жадае міру і згоды.
Шэсце і сустрэча з Майкай
Вакол царквы пайшло святочнае шэсце са свечкамі. Убачыўшы сям’ю Раўбічаў, Алесь раптам адчуў замілаванне да іх. Наперадзе ішоў бацька Майкі, пан Яраш, пагружаны ў свае думкі.
За ім ішла Міхаліна, якую Алесь зваў Майкай. Ён не адважыўся спыніць яе пры родных.
Кандрат заўважыў, як пакутуе Алесь, і раззлаваўся на Майку. Яго брат Андрэй стрымаў яго. А калі шэсце трэці раз абыходзіла царкву, Мсціслаў паклікаў Майку са сцежкі да Алеся і пакінуў іх удваіх.
Алесь папрасіў Майку паверыць яму. Зірнуўшы ў яго змарнелы твар, яна зразумела, што ён не вінаваты, і адчула радасць. Пад велікодныя спевы Алесь працягнуў да яе рукі і прывітаў яе:
— Хрыстос васкрос, Майка.
Вакол запалілі паходні і бочкі са смалой. Майка ўспомніла, як паверыла плёткам, забараніла Алесю сустрэчы, абразіла яго і зрабіла яму ворагамі бацьку і брата. Яна зразумела, што сама жадала таго, за што разгневалася на яго, а пазней згадзілася на ганебныя заручыны.
Майка хацела пакараць сябе, аддаўшы жыццё нялюбаму чалавеку, якога падазравала ў распаўсюджванні брыдкай плёткі. Пацалунак з Алесем азначаў бы для яе шчасце, якога яна лічыла сябе нявартай. Не думаючы, як гэта параніць яго, яна адмовілася ад велікоднага пацалунку і кінулася ў натоўп.
Маўчанне замест выкліку
Алесь павольна пайшоў прэч. Адмову ў святочным пацалунку ён успрыняў як асабліва цяжкую абразу: так адварочваліся толькі ад людзей, вінаватых у страшным злачынстве. Ён мог бы адпомсціць Ярашу і Франсу, выклікаўшы іх на дуэль, але палічыў помсту і сам кодэкс гонару глупствам і вырашыў маўчаць.
Мсціслаў і Кандрат дагналі яго, робячы выгляд, што нічога не заўважылі. Сябры паехалі ў ноч і моцна выпілі ў беднай прыдарожнай карчме. Яны не бачылі, як Майка страціла прытомнасць каля царквы.
Раніцай Яраш прывёў дачку да памяці і даведаўся, што здарылася. Ён спалохаўся за свой род і папракнуў яе за адмову Алесю:
— Ты разумееш, што ты нарабіла? Нават ворагу... Гэта толькі абрад, дзяўчо ты!
Два дні Раўбічы чакалі выкліку на дуэль, але пасыльны з Загоршчыны не з’явіўся. Яраш і Франс палічылі маўчанне Загорскіх помстай праз пагарду і доказам Алесёвай віны. Прымірэнне стала немагчымым: суседнія роды зрабіліся смяротнымі ворагамі.
На Радаўніцу ў наваколлі даведаліся, што Міхаліна Раўбіч заручылася з графам Іллёй Хаданскім.