Сэрца на далоні (Шамякін)/Раздзел 16
з цыкла «Сэрца на далоні»
Журналіст і пісьменнік Кірыла Шыковіч едзе ў далёкае Загалле разам са старшынёй калгаса Хведарам Гракам і дзвюма калгасніцамі. Шафёр імчыцца па разбітай лясной дарозе, таму пасажыраў моцна кідае ў кузаве. Дзяўчаты жартуюць з Шыковічам, але ён хутка адчувае, што ўжо не вытрымлівае такой язды.
Па дарозе Шыковіч разважае пра Грака, які выглядае як кіраўнік з пасляваенных гадоў: ён неахайны, носіць старую гімнасцёрку, галіфэ і працёртую кірзавую сумку. У райцэнтры пісьменнік сустракае сакратара райкома Беразоўскага. Той папярэджвае, што Загалле — адсталы калгас, і баіцца крытычнага нарыса, бо журналісцкі выступ можа выклікаць непрыемнасці ў раённых органах.
Шыковіч усё ж едзе ў Загалле разам з Гракам, назваўшыся лектарам. Спачатку старшыня лічыць яго нязначным чалавекам, але пасля званка Беразоўскага пачынае ветліва прымаць госця і загадвае сабраць сялян на лекцыю. Вёска ўражвае Шыковіча сваёй адсталасцю: старыя хаты, гаспадарчыя будынкі пасля калектывізацыі, адсутнасць новых школ, клубаў і дамоў. Нават старая царква выкарыстоўваецца як клуб.
У канторы Шыковіч пытаецца пра Клаўдзію Сухадол, былую медсястру, якую ён шукаў з дапамогай Яраша. Грак называе яе знахаркай, шаманкай і дармаедкай, абвінавачвае ў незаконным лячэнні травамі і прапануе журналісту напісаць выкрывальны фельетон. Бухгалтарка Кацярына не згаджаецца з ім і сцвярджае, што Сухадол дапамагла ёй.
Шыковіч знаходзіць Клаўдзію ў маленькай мазанцы на ўскрайку сяла. Высокая, сівы́я і суровая жанчына спачатку думае, што ён прыйшоў выкрываць яе як знахарку. Яна паказвае яму навуковую кнігу пра лекавыя расліны і абараняе сваё права збіраць травы. Клаўдзія расказвае, што пятнаццаць гадоў працавала медсястрой у бальніцы, але цяпер без дыплома і абароны ўлады яе пераследуюць, адрэзалі частку агарода і называюць сектанткай.
Калі Шыковіч паведамляе, што прыйшоў даведацца пра доктара Сцяпана Савіча, Клаўдзія рэзка мяняецца. Савіч памёр васемнаццаць гадоў таму, а Шыковіч хоча даказаць, што доктар заставаўся савецкім чалавекам, нават калі служыў у немцаў. Клаўдзія запрашае яго ў хату. Яна асабліва ўзрушваецца, пачуўшы, што дачка Савіча Зося жывая і знаходзіцца ў горадзе.
У клубе, пераробленым з былой царквы, збіраецца ўсё сяло. Шыковіч замест кароткай лекцыі дзве гадзіны гаворыць пра праект Праграмы, планы будаўніцтва камунізму і неабходнасць перабудовы вёскі. Ён адкрыта папракае Загалле і Грака за застой. Мясцовы жыхар Казімір пытаецца, дзе сялянам браць лес, цэглу і шыфер для новых дамоў, бо атрымаць будаўнічыя матэрыялы амаль немагчыма. Шыковіч прызнае, што дакладчык павінен ведаць не толькі агульныя лозунгі, але і канкрэтныя шляхі вырашэння праблем.
Пасля лекцыі моладзь просіць Шыковіча падпісаць яго кнігі. Аказваецца, касір і бібліятэкар Трышка спецыяльна ездзіў у раён, каб набыць два дзесяткі асобнікаў. Пісьменнік адчувае адказнасць перад маладымі чытачамі. Ён таксама расказвае слухачам пра сваю працу над дакументальнай аповесцю пра гарадское падполле і называе Клаўдзію Сухадол былой падпольшчыцай, чым выклікае ўсеагульнае здзіўленне.
Начаваць Шыковіч застаецца ў Халімона Дзям'янавіча, бацькі Кацярыны. За вячэрай стары гаворыць пра двух сыноў, якія не вярнуліся з вайны, пра сына Івана, які з'ехаў у Данбас, і пра неабходнасць гаспадарлівага кіраўніка. Кацярына прызнае, што калгас спыніўся ў развіцці: працадзень застаўся нізкім, перспектывы няма, а Грак толькі ганарыцца былымі поспехамі.
На сенавале Шыковіч доўга абдумвае ўсё, што ўбачыў за дзень: гісторыю Савіча і Клаўдзіі, застой у калгасе, энтузіязм моладзі, супярэчнасць паміж старым і новым. Ён разумее, што хоча напісаць і пра мінулае, і пра сучаснасць. На досвітку знаёмыя сялянскія гукі вяртаюць яго да ўспамінаў пра маладосць; радасць ад гэтай сустрэчы з мінулым змешваецца з сумам па страчаным часе.
Персанажы
Цытаты
Самае страшнае, таварышы, калі людзі звыкаюцца са становішчам, якое ёсць. Гэта называецца кансерватызмам, застоем. Ёсць хата, клуб, свіран, і добра. А якая гэта хата? Які клуб?
Не думайце, што я дурная, цёмная баба. Я не маю дыплома. Але я пятнаццаць гадоў рабіла сястрой у бальніцы. Былі людзі, якія верылі мне без паперак. Цяпер не вераць.
Кожны з нас з радасцю збудаваў бы новую хату. Але як? Парайце нам! Я не кажу ўжо, што на наш працадзень не разгонішся… Але матэрыялы — во дзе яшчэ загвоздка. Дзе іх узяць?
Навігацыя
← Папярэдні раздзел · Усе раздзелы · Наступны раздзел →